Przekształcenia spółek handlowych i forma projektu przekształcenia
Jakie operacje obejmuje ustawa
Pod pojęciem przekształcenia ustawa rozumie kilka odmiennych sytuacji, które łączy to, że prawa i zobowiązania przechodzą jako całość na inny podmiot, bez konieczności odrębnego przenoszenia każdego stosunku zobowiązaniowego.
Przy połączeniu przez przejęcie jedna lub więcej spółek przestaje istnieć, a ich majątek przechodzi na spółkę, która nadal istnieje. Przy połączeniu przez zawiązanie nowej spółki wszystkie uczestniczące spółki przestają istnieć, a ich majątek przechodzi na nowo utworzoną spółkę.Podział ma dwie postaci. Przy podziale przez rozdzielenie spółka przestaje istnieć, a jej majątek przechodzi na kilka spółek przejmujących. Przy podziale przez wydzielenie spółka nadal istnieje, lecz wyodrębnia się z niej określoną część majątku, która przechodzi na inną spółkę; w praktyce jest to narzędzie najczęściej wykorzystywane wtedy, gdy trzeba oddzielić działalność operacyjną od majątku. Odrębną kategorią jest zmiana formy prawnej, przy której spółka pozostaje tą samą osobą prawną, a zmienia się wyłącznie jej forma (na przykład spółka z ograniczoną odpowiedzialnością staje się spółką akcyjną).
Projekt przekształcenia i wymóg dotyczący jego formy
Podstawowym dokumentem każdego przekształcenia jest tak zwany projekt przekształcenia. Określa on, które składniki majątku przechodzą na dany podmiot, z jakim dniem określonym jako dzień odniesienia to nastąpi, w jakiej proporcji wymienia się udziały lub akcje wspólników oraz jak zostaną uregulowane stosunki pracy. Nie jest to zatem dokument pomocniczy, lecz dokument mający charakter umowy, a jednocześnie służący jako podstawa księgowa.
Ustawa nr 309/2023 Z. z. wymaga, aby zatwierdzony projekt przekształcenia sporządzono w formie aktu notarialnego. Forma pisemna z podpisami urzędowo poświadczonymi nie wystarcza. Pominięcie tego wymogu bywa w praktyce wykrywane dopiero na zaawansowanym etapie przygotowań i powoduje przesunięcie całego procesu — a ponieważ przekształcenia są powiązane z dniem odniesienia i okresami obrachunkowymi, opóźnienie może być dłuższe niż kilka dni czy tygodni.
Dzień odniesienia wyznacza harmonogram
Dzień odniesienia to dzień, od którego działania spółki ustającej wskutek przekształcenia uznaje się z księgowego punktu widzenia za działania na rachunek spółki przejmującej. Jego wybór ma bezpośrednie konsekwencje księgowe i podatkowe, a w praktyce jest zwykle pierwszą kwestią uzgadnianą przez uczestniczące strony.
Z tego wynika również powód, dla którego przekształcenia nie można przeprowadzić w pośpiechu. Między dniem odniesienia, sporządzeniem i zatwierdzeniem projektu przekształcenia, upływem terminów przewidzianych na ochronę wierzycieli a samym wpisem istnieje ustalona kolejność czynności, której nie można skrócić. Jeśli nowa struktura ma funkcjonować od konkretnej daty, przygotowania należy rozpocząć z odpowiednim wyprzedzeniem.
Ochrona wierzycieli i wspólników, którzy nie wyrazili zgody
Przekształcenie zmienia osobę dłużnika bez konieczności uzyskania zgody wierzyciela. Dlatego ustawa przewiduje mechanizmy ochronne na rzecz osób, które nie uczestniczą w podejmowaniu decyzji. Wierzyciele, których wierzytelności nie są wystarczająco zabezpieczone i których możliwość zaspokojenia pogarsza się wskutek przekształcenia, mają prawo żądać odpowiedniego zabezpieczenia. Wspólnikom, którzy nie zgodzili się na przekształcenie, przysługuje na warunkach określonych w ustawie prawo do rozliczenia.
Dlatego między zatwierdzeniem projektu a wpisem przekształcenia biegnie okres przeznaczony na zgłoszenie tych roszczeń. Niezgłoszone roszczenie nie wstrzymuje przekształcenia, natomiast zgłoszone może je wstrzymać. Zalecamy więc ocenić krąg wierzycieli i ich sytuację jeszcze przed zatwierdzeniem projektu, a nie dopiero później.
Wpisu przekształcenia dokonuje sąd rejestrowy
Choć od 17 sierpnia 2026 r. notariusze dokonują wpisów w większości przypadków, przekształcenia zostały wyraźnie wyłączone z zakresu ich kompetencji. Zgodnie z § 42 ust. 2 lit. a) ustawy nr 29/2026 Z. z. o rejestrze handlowym wyjątek obejmuje zarówno pierwszy wpis podmiotu, jak i zmianę wpisanych danych dokonywaną w wyniku przekształcenia, przekształcenia transgranicznego lub zmiany formy prawnej; wpisy te należą wyłącznie do kompetencji sądu rejestrowego.
W procesie uczestniczą zatem dwa podmioty: notariusz, który przygotowuje i sporządza projekt przekształcenia oraz pozostałe wymagane dokumenty, i sąd rejestrowy, który dokonuje wpisu przekształcenia. Zgodnie z § 58 ust. 2 ustawy termin dokonania wpisu w przypadku przekształcenia wynosi pięć dni roboczych od dnia doręczenia wniosku.
Kiedy przekształcenie jest właściwym rozwiązaniem
Nie każda reorganizacja wymaga przekształcenia, a w wielu przypadkach cel można osiągnąć prostszą drogą. Jeśli chodzi o przekazanie części działalności innemu podmiotowi, wystarczająca może być umowa sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego części. Jeśli ma się zmienić tylko osoba właściciela, wystarczającym narzędziem jest przeniesienie udziału w spółce zgodnie z § 115 kodeksu handlowego.
Przekształcenie jest właściwe tam, gdzie prawa i zobowiązania muszą przejść jako całość, bez konieczności odrębnego przenoszenia poszczególnych stosunków umownych za zgodą kontrahentów. Zalecamy, aby właśnie taką ocenę przeprowadzić na początku — zwykle jest prosta i może zaoszczędzić wiele miesięcy pracy.
|
Ocenimy, czy przekształcenie jest właściwą drogą Przygotujemy i sporządzimy projekt przekształcenia oraz dokumenty towarzyszące, a także doradzimy w kwestii harmonogramu w odniesieniu do dnia odniesienia. Jeśli okaże się, że Państwa cel można osiągnąć w prostszy sposób, poinformujemy o tym. Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III. |
Przepisy prawa cytowane w artykule
Ustawa nr 309/2023 Z. z. o przekształceniach spółek handlowych i spółdzielni oraz o zmianie i uzupełnieniu niektórych ustaw
Ustawa nr 29/2026 Z. z. o rejestrze handlowym — § 42 ust. 2 lit. a), § 58 ust. 2
Ustawa nr 513/1991 Zb. kodeks handlowy — § 115 (przeniesienie udziału w spółce), § 476 i nast. (umowa sprzedaży przedsiębiorstwa)
Tekst opracowano według stanu prawnego na dzień 11 września 2026 r. Ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie. Aktualne ceny znajdą Państwo w cenniku kancelarii.
JUDr. Martin Vlha, PhD., notariusz · Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III
