Akt notarialny jako tytuł egzekucyjny w stosunkach gospodarczych
Podstawa prawna
Zgodnie z § 45 ust. 2 lit. c) ustawy nr 233/1995 Z. z. o komornikach sądowych i działalności egzekucyjnej tytułem egzekucyjnym jest także akt notarialny obejmujący zobowiązanie prawne, w którym wskazano wierzyciela i dłużnika, podstawę prawną, przedmiot i termin świadczenia, jeżeli dłużnik wyraził w tym akcie notarialnym zgodę na jego wykonalność.
Jeżeli więc dłużnik nie wykona zobowiązania, wierzyciel nie wnosi pozwu, lecz zwraca się bezpośrednio do komornika sądowego. Różnica w czasie jest istotna: podczas gdy postępowanie sądowe o zapłatę trwa miesiące nawet przy bezspornej wierzytelności, w przypadku wykonalnego aktu notarialnego postępowanie egzekucyjne rozpoczyna się bezpośrednio po powstaniu zwłoki.
Wymagane elementy aktu notarialnego
Ustawa określa elementy, których brak sprawia, że dokument nie będzie mógł stanowić tytułu egzekucyjnego. Są to: dokładne oznaczenie wierzyciela i dłużnika, określenie podstawy prawnej zobowiązania, czyli okoliczności, z której powstała wierzytelność, wskazanie przedmiotu i wysokości świadczenia oraz terminu jego spełnienia, a także wyraźna zgoda dłużnika na wykonalność aktu notarialnego.
Orzecznictwo konsekwentnie wymaga, aby zobowiązanie faktycznie istniało w chwili sporządzania aktu notarialnego. Nie można zatem skutecznie sporządzić aktu dotyczącego zobowiązania, które powstanie dopiero w przyszłości i którego treść nie jest określona w chwili sporządzania. Właśnie z powodu tego wymogu akty przygotowane bez uwzględnienia orzecznictwa sądów nie spełniają swojej funkcji — dokument formalnie istnieje, ale nie może być skutecznie wykorzystany w postępowaniu egzekucyjnym.
Szczególnej uwagi wymaga precyzyjne określenie wysokości świadczenia i terminu jego spełnienia. Niejasne sformułowanie lub samo odesłanie do innego dokumentu pozbawia wykonalny akt praktycznego znaczenia, ponieważ komornik musi móc bez dodatkowych ustaleń stwierdzić na jego podstawie, jakie świadczenie i w jakim terminie miało zostać spełnione.
Przebieg sporządzania aktu
Akt sporządza się przy osobistym udziale dłużnika, który musi przed notariuszem wyrazić zgodę na wykonalność; notariusz ustala przy tym jego tożsamość. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna, działa w jej imieniu organ statutowy, a notariusz sprawdza również jego uprawnienie do reprezentowania tej osoby.
Sama czynność nie zajmuje wiele czasu, jeśli dokumenty zostały przygotowane. Potrzebna jest umowa główna lub inny dokument potwierdzający podstawę prawną zobowiązania, dokładne dane obu stron oraz jednoznacznie określona wysokość świadczenia i termin jego wymagalności.
Typowe zastosowania
Najczęściej z tego rozwiązania korzysta się przy kredytach i pożyczkach, gdy wierzyciel wymaga zabezpieczenia umożliwiającego szybkie dochodzenie należności. Równie dobrze sprawdza się ono jednak w zwykłych stosunkach zobowiązaniowych między przedsiębiorcami. Dostawca oferujący towary lub usługi z dłuższym terminem płatności może w ten sposób zapewnić sobie, że w razie opóźnienia nie będzie musiał czekać na wynik postępowania sądowego. Wynajmujący lokal użytkowy może zabezpieczyć czynsz i roszczenie o naprawienie szkody powstałej przy zakończeniu najmu. Wspólnicy mogą uregulować wzajemne rozliczenia na wypadek zakończenia udziału jednego z nich w spółce. Narzędzie to jest szczególnie przydatne przy uzgadnianiu harmonogramu spłaty już istniejącego długu, gdy dłużnik zyskuje czas, a wierzyciel pewność.
Dlaczego dłużnik zgadza się na sporządzenie aktu
Pytanie, dlaczego dłużnik miałby zgodzić się na takie rozwiązanie, nasuwa się naturalnie przy pierwszym zetknięciu z tą instytucją. Odpowiedź jest konkretna: w zamian za zgodę dłużnik coś otrzymuje. Albo uzyskuje świadczenie, którego inaczej by nie otrzymał, albo możliwość spłaty w ratach zamiast natychmiastowego dochodzenia długu, ewentualnie korzystniejsze warunki, ponieważ wierzyciel nie musi uwzględniać ryzyka w cenie.
Dla dłużnika, który należycie wykona swoje zobowiązanie, akt pozostaje ponadto neutralny — nigdy nie zostanie wykorzystany. Ryzyko z nim związane ponosi wyłącznie ten, kto nie spełnia świadczenia. Właśnie w ten sposób warto o nim mówić podczas negocjacji.
Ograniczenia tego rozwiązania
Wykonalny akt notarialny przyspiesza rozpoczęcie egzekucji, ale nie gwarantuje, że dłużnik dysponuje majątkiem pozwalającym na spłatę. Jeśli nie ma majątku, postępowanie egzekucyjne zakończy się takim samym niepowodzeniem jak po uzyskaniu wyroku sądowego — z tą różnicą, że okaże się to szybciej i przy niższych kosztach.
Z tego powodu w praktyce łączy się go z zastawem. Zastaw określa, z jakiego majątku wierzyciel uzyska zaspokojenie, a akt notarialny — jak szybko będzie mógł do niego doprowadzić. Zastaw na rzeczach ruchomych, wierzytelnościach, przedsiębiorstwie lub udziale w spółce wpisuje się do Notarialnego Centralnego Rejestru Zastawów prowadzonego przez Izbę Notarialną Republiki Słowackiej zgodnie z § 73d i nast. Prawa o notariacie; wpisu dokonujemy od ręki.
|
Zabezpiecz wierzytelność, zanim pojawi się problem Sporządzimy wykonalny akt notarialny, doradzimy, jak połączyć go z zastawem, i od ręki dokonamy wpisu do Notarialnego Centralnego Rejestru Zastawów. Prosimy skontaktować się z nami jeszcze przed podpisaniem umowy głównej. Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III. |
Przepisy prawne przywołane w artykule
Ustawa nr 233/1995 Z. z. o komornikach sądowych i działalności egzekucyjnej (Kodeks egzekucyjny) — § 45 ust. 2 lit. c)
Ustawa nr 323/1992 Zb., Prawo o notariacie — § 46 i nast. (akty notarialne), § 73d i nast. (Notarialny Centralny Rejestr Zastawów)
Ustawa nr 40/1964 Zb., Kodeks cywilny — § 151a i nast. (zastaw)
Tekst opracowano według stanu prawnego na 11 września 2026 r. Ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie. Aktualne ceny znajdą Państwo w cenniku kancelarii.
JUDr. Martin Vlha, PhD., notariusz · Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III
