Dlaczego warto skorzystać z pomocy notariusza?
Notariusz pełni funkcję prewencji prawnej
Pozycja notariusza różni się od pozycji adwokata w jednej istotnej kwestii: notariusz nie reprezentuje interesów jednej strony przeciwko drugiej. Pozostaje bezstronny wobec uczestników i dba o to, by prawa żadnego z nich nie zostały naruszone. Swoją działalnością notariusze przyczyniają się do uporządkowania i pewności stosunków prawnych oraz zapobiegania sporom — w systemie organów władzy publicznej pełnią funkcję prewencyjną.
Różnica ujawnia się właśnie wtedy, gdy relacje między stronami później się komplikują. Dokument przygotowany przez przedstawiciela jednej ze stron bywa interpretowany na jej korzyść; dokument sporządzony przez notariusza jest z natury rzeczy wyważony.
Dokument notarialny jest dokumentem urzędowym
Zgodnie z Prawem o notariacie dokumenty notarialne są dokumentami urzędowymi i mają większą moc dowodową niż dokumenty prywatne. Dopóki nie zostanie wykazane co innego, okoliczności wskazane w dokumencie urzędowym uznaje się za prawdziwe bez konieczności dalszego ustalania.
Różnica polega na rozkładzie ciężaru dowodu. Kto twierdzi, że stan faktyczny jest inny niż wskazany w dokumencie urzędowym, musi to udowodnić, a nie odwrotnie. W sporze sądowym jest to okoliczność, która często przesądza o jego wyniku, niezależnie od tego, jak przekonująco brzmią twierdzenia strony przeciwnej.
Odpowiedzialność i ubezpieczenie
Notariusz ma obowiązek zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności notarialnych. Celem tego ubezpieczenia jest ochrona uczestników, aby ewentualna szkoda majątkowa mogła zostać im naprawiona; Izba Notarialna Republiki Słowackiej kontroluje ciągłość ubezpieczenia każdego notariusza, ponieważ jest to jeden z warunków wykonywania zawodu.
Ponieważ notariusz jest organem władzy publicznej, czynności notarialne podlegają również ustawie nr 514/2003 Z. z. o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej. Ustawa ta opiera się na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej — właściwy organ państwa odpowiada za szkodę niezależnie od winy i nie może uwolnić się od tej odpowiedzialności.
Notariusz jako podmiot dokonujący wpisów do rejestru handlowego
Od 17 sierpnia 2026 roku, kiedy weszła w życie ustawa nr 29/2026 Z. z. o rejestrze handlowym, zakres kompetencji notariusza znacznie się rozszerzył. Zgodnie z § 2 lit. n) tej ustawy podmiotem dokonującym rejestracji jest notariusz, a zgodnie z § 42 ust. 2 dokonuje on rejestracji zawsze w przypadku pierwszego wpisu podmiotu lub zmiany wpisanych danych — niezależnie od formy prawnej, a więc nie tylko w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ale także spółki akcyjnej, spółdzielni czy przedsiębiorstwa osoby zagranicznej.
Przedsiębiorca może zatem wybrać, czy skorzysta z drogi sądu rejestrowego, czy notariusza. Wybór nie jest tylko kwestią wygody. W przypadku wniosku złożonego do sądu rejestrowego § 44 ust. 5 ustawy nie dopuszcza cofnięcia ani uzupełnienia wniosku, więc wadliwy wniosek prowadzi do odmowy rejestracji. Natomiast notariusz dokonujący rejestracji jest zgodnie z § 45 ust. 6 zobowiązany wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku lub usunięcia jego braków w terminie 15 dni. Brak można więc usunąć w ramach tego samego postępowania.
Wyjątkiem są wpisy dokonywane w wyniku przekształcenia, przekształcenia transgranicznego lub zmiany formy prawnej, wnioski złożone przez wnioskodawcę zwolnionego z opłaty sądowej oraz wnioski złożone za pośrednictwem pojedynczego punktu kontaktowego — należą one wyłącznie do właściwości sądu rejestrowego.
Oszczędność czasu przy przeniesieniu własności nieruchomości
Umowa przeniesienia własności nieruchomości sporządzona w formie aktu notarialnego jest dokumentem urzędowym, co czyni ją mocnym dowodem w razie ewentualnego późniejszego sporu. Ma jednak również bardziej bezpośrednią zaletę: zgodnie z § 32 ust. 2 ustawy o katastrze urząd powiatowy rozstrzyga wniosek o zezwolenie na wpis w ciągu 20 dni, jeśli umowę sporządzono w formie aktu notarialnego lub została autoryzowana przez adwokata, nie jest sprzeczna z dokumentacją katastralną i spełniono warunki proceduralne. Zwykły termin wynosi natomiast 30 dni.
W przypadku aktu notarialnego wydział katastralny bada przede wszystkim zgodność z dokumentacją katastralną. Notariusz może jednocześnie zapewnić pełną reprezentację w postępowaniu katastralnym, dzięki czemu uczestnik nie musi się nim zajmować.
Notarialne rejestry centralne
Izba Notarialna Republiki Słowackiej prowadzi Centralny System Informacyjny, z którego korzystają wszystkie kancelarie notarialne na Słowacji. Dla klienta wynikają z tego trzy praktyczne korzyści.
Pierwszą jest dostępność informacji w jednym miejscu i możliwość ich weryfikacji w czasie rzeczywistym. Na stronie Izby Notarialnej można sprawdzić, czy podpis został rzeczywiście poświadczony przez notariusza, czy prawo zastawu zarejestrowano lub czy akt notarialny rzeczywiście sporządzono — to mało znane narzędzie ochrony przed sfałszowanymi dokumentami.
Drugą jest szybkość postępowań. Centralny System Informacyjny ma dostęp do wielu systemów informacyjnych organów władzy publicznej, z których notariusz korzysta przy wykonywaniu swoich zadań oraz pełnieniu funkcji komisarza sądowego w postępowaniach spadkowych. Dzięki temu postępowanie spadkowe może przebiegać znacznie szybciej, bez niepotrzebnego obciążania uczestników koniecznością uzyskiwania zaświadczeń.
Trzecią jest pewność, że dokument nie zaginie. Spadkodawca ma pewność, że w postępowaniu spadkowym jego dokument sporządzony na wypadek śmierci zostanie uwzględniony, ponieważ jest zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Centralnym Testamentów zgodnie z § 73c Prawa o notariacie i przechowywany w Notarialnym Rejestrze Centralnym Dokumentów. Wyklucza to jego zagubienie, uszkodzenie i zniszczenie — a sporządzenie dokumentu przez notariusza gwarantuje zarazem jego zgodność z przepisami prawa.
Dokumenty do wykorzystania za granicą
W odróżnieniu od urzędu gminy notariusz może poświadczać podpisy na dokumentach i sporządzać poświadczone odpisy dokumentów również do wykorzystania za granicą. Dokumenty wydane lub sporządzone przez notariusza można przedłożyć do dalszego uwierzytelnienia — opatrzenia apostille albo superlegalizacji — i następnie posłużyć się nimi za granicą. Przy czynnościach z elementem transgranicznym warto uwzględnić tę okoliczność już przy wyborze osoby sporządzającej dokument.
Wynagrodzenie określają przepisy prawa
Wysokość wynagrodzenia za czynności notarialne nie jest przedmiotem negocjacji. Określa ją jednolicie dla wszystkich notariuszy na terytorium Republiki Słowackiej rozporządzenie Ministerstwa Sprawiedliwości Republiki Słowackiej nr 31/1993 Z. z. o wynagrodzeniach i zwrocie kosztów notariuszy, które opisuje również sposób ustalania wynagrodzenia. Ze skutkiem od 17 sierpnia 2026 roku uzupełniono je o wynagrodzenie za wpis do rejestru handlowego.
Oprócz wynagrodzenia w ścisłym znaczeniu na całkowity koszt czynności składają się także zwrot kosztów i wynagrodzenie za korzystanie z Centralnego Systemu Informacyjnego, zgodnie z przepisami Izby Notarialnej Republiki Słowackiej. Uczestnik może samodzielnie sprawdzić wcześniej przewidywaną kwotę albo uzyskać informację o niej na życzenie w naszej kancelarii.
Akt notarialny jako tytuł egzekucyjny
Najczęstszym tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądowe, które wierzyciel uzyskuje po wniesieniu pozwu i wygraniu sprawy w postępowaniu spornym. Ze względu na obciążenie sądów jest to proces długotrwały i kosztowny.
Zgodnie z § 45 ust. 2 lit. c) kodeksu egzekucyjnego tytułem egzekucyjnym może być jednak także akt notarialny zawierający zobowiązanie prawne, oznaczenie osoby uprawnionej i zobowiązanej, podstawę prawną, przedmiot i termin świadczenia, w którym osoba zobowiązana wyraziła zgodę na jego wykonalność. Wierzyciel nie musi wówczas prowadzić procesu — może zwrócić się bezpośrednio do sądu egzekucyjnego. Jest to rozwiązanie, które warto rozważyć przy zawieraniu umowy, a nie dopiero wtedy, gdy dłużnik przestanie spełniać świadczenie.
|
Jesteśmy do Państwa dyspozycji Niezależnie od tego, czy potrzebują Państwo sporządzić umowę, testament lub oświadczenie, poświadczyć podpis, wpisać firmę do rejestru handlowego czy zabezpieczyć wierzytelność, omówimy z Państwem rozwiązanie najodpowiedniejsze w danej sytuacji. Jeśli okaże się, że dokument notarialny nie rozwiąże sprawy, powiemy Państwu o tym. Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III. |
Przepisy prawne przywołane w artykule
Ustawa nr 323/1992 Zb. o notariuszach i czynnościach notarialnych (Prawo o notariacie) — § 3 i nast., § 46 i nast., § 58 i nast., § 73a i nast., § 73c, § 73d i nast.
Ustawa nr 29/2026 Z. z. o rejestrze handlowym — § 2 lit. n), § 42 ust. 2, § 44 ust. 5, § 45 ust. 6, § 58
Ustawa nr 162/1995 Z. z. o katastrze nieruchomości (ustawa o katastrze) — § 32 ust. 1 i 2
Ustawa nr 233/1995 Z. z. (kodeks egzekucyjny) — § 45 ust. 2 lit. c)
Ustawa nr 514/2003 Z. z. o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej
Rozporządzenie Ministerstwa Sprawiedliwości Republiki Słowackiej nr 31/1993 Z. z. o wynagrodzeniach i zwrocie kosztów notariuszy w brzmieniu rozporządzenia nr 208/2026 Z. z.
Tekst opracowano według stanu prawnego na dzień 30 września 2026 r. Ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie. Aktualne ceny znajdą Państwo w cenniku kancelarii.
JUDr. Martin Vlha, PhD., notariusz · Kancelaria notarialna Stará Vajnorská 8, Bratislava III
